Nederland werd dit voorjaar het eerste land in Europa waar Tesla's Full Self-Driving op de openbare weg werd toegestaan. Dat klinkt als een historisch moment, een signaal dat de auto van de toekomst eindelijk ook hier de straat op mag. Maar wie verwacht dat Nederlanders massaal in de rij staan voor een proefrit, heeft het onderzoek van OSW gemist.
Uit dat onderzoek, uitgevoerd onder ruim duizend Nederlandse autorijders, blijkt dat 61 procent geen gebruik wil maken van een volledig zelfrijdende auto. Niet nu, niet binnenkort. Het stuur blijft van hen.
Wat het onderzoek precies laat zien
De cijfers zijn specifiek genoeg om serieus te nemen. 67 procent van de respondenten gelooft niet dat zelfrijdende auto's veiliger zijn dan voertuigen die volledig door mensen worden bestuurd. Dat is niet zomaar twijfel - dat is een stellig oordeel over een technologie die al jarenlang wordt gepromoot als de veiligheidsoplossing voor het verkeer.
58 procent voelt zich zelfs ongemakkelijk als passagier in een auto waarbij rijhulpsystemen op vol vermogen actief zijn. Niet als bestuurder, maar gewoon zittend naast iemand die de auto gedeeltelijk laat rijden. Het gaat dus niet alleen om controle willen houden - het gaat ook om een basisgevoel van veiligheid dat de technologie vooralsnog niet biedt.
Als onderbouwing kun je terecht bij het OSW-onderzoek via Mobiliteit.nl, dat de volledige resultaten bespreekt inclusief demografische uitsplitsing.
Ouderen zijn sceptisch, maar jongeren ook
De generatiekloof bestaat, maar is minder groot dan verwacht. Bij 60-plussers geeft 76 procent aan de zelfrijdende auto te willen mijden. Wie een rijbewijs haalde in een tijd zonder cruise control, zonder lane assist en zonder achteruitrijcamera, heeft een heel eigen relatie met de auto opgebouwd. Dat laat je niet zomaar los.
Maar het opvallende getal zit bij de jongere rijders. Bij bestuurders jonger dan 30 jaar zegt 49 procent er geen gebruik van te willen maken. Bijna de helft van de meest technologisch vertrouwde generatie vertrouwt de computer achter het stuur niet. Dat zegt minder over die generatie dan over de staat van de technologie zelf.
De vrees voor een onoplettende bestuurder
De zorg die het vaakst terugkwam in het onderzoek heeft niets te maken met softwarefouten of zeldzame randgevallen. 86 procent van de respondenten vreest dat bestuurders minder oplettend worden zodra voertuigen meer taken overnemen. Dat is een inschatting die strookt met wat al bekend is van eenvoudigere rijhulpsystemen.
Wie ooit langere tijd reed met cruise control op een lege autosnelweg, weet hoe verleidelijk het is om even anders te kijken. Bij Level 2-systemen zoals Tesla FSD - waarbij de bestuurder zijn handen aan het stuur moet houden en te allen tijde klaar moet zijn om in te grijpen - is die verleiding alleen maar groter. De auto rijdt, maar de aansprakelijkheid ligt nog steeds bij jou.
Nederland als testland, maar voor wie?
Dat de RDW als eerste Europese toezichthouder toestemming gaf voor Tesla FSD op de openbare weg positioneert Nederland als proeftuin voor geavanceerde rijautomatisering. Dat is geen puur technische keuze - het is ook een beleidsmatig signaal dat Nederland open staat voor dit soort innovaties.
Tegelijkertijd laat het OSW-onderzoek zien dat de bevolking die rol nog niet volledig heeft omarmd. En dat terwijl per 1 juli al elke nieuwe auto verplicht een zwarte doos meekrijgt - een rijgedrag-registratiesysteem dat ook de nodige discussie opriep. Het gevoel dat technologie stilletjes meer ruimte inneemt in de auto, zonder dat bestuurders er expliciet voor kiezen, speelt ook hier een rol.
Wie is aansprakelijk als het misgaat?
66 procent van de ondervraagden vindt dat de fabrikant verantwoordelijk moet zijn bij een ongeluk met een zelfrijdende auto, niet de bestuurder. Dat klinkt logisch, maar de huidige wet zegt iets anders. In Nederland - en in de meeste andere landen - ligt de aansprakelijkheid bij de bestuurder, ongeacht of die het stuur vasthield of niet.
Zolang die juridische werkelijkheid niet verandert, blijft het wantrouwen begrijpelijk. Wie wil een boete of een verzekeringsvordering betalen voor een beslissing die een algoritme nam? Nederlanders accepteren risico's liever bewust dan automatisch. Hoe auto's ook als product scoren op betrouwbaarheid lees je in ons overzicht van de internationale betrouwbaarheidstest.
Vertrouwen komt te voet en gaat te paard
Er is geen snelle oplossing voor dit wantrouwen. Transparante veiligheidsdata helpt - per wegtype, per weersomstandigheid, per regio - maar die data moet worden gedeeld zonder marketinglaagje erover. De claim dat zelfrijdende auto's jaarlijks tienduizenden levens kunnen redden is serieus te nemen, maar vraagt om bewijs dat zich over jaren opbouwt.
Eerlijkheid over de beperkingen helpt ook. Tesla FSD rijdt lang niet altijd foutloos, zeker niet in stedelijk verkeer of bij slecht zichtbare wegmarkeringen. Wie dat openlijk erkent en vervolgens aantoonbaar verbetert, bouwt vertrouwen op bij precies de groep die nu nog sceptisch is.
Nederlanders zijn kritisch, maar niet irrationeel. Ze vragen simpelweg om bewijs voordat ze het stuur overdragen. Dat is een volkomen redelijke houding, en fabrikanten en beleidsmakers doen er goed aan die serieus te nemen. Wie ook benieuwd is naar de bredere toekomst van elektrisch rijden in Nederland, leest ons artikel over de toekomst van elektrisch rijden.